وقتی کابل از بدنه تابلو برق، جعبه تقسیم یا یک محفظه الکتریکی عبور میکند، محل ورود کابل میتواند یکی از نقاط حساس در برابر نفوذ آب، رطوبت و گردوغبار باشد. در محیطهای داخلی و خشک، این موضوع شاید کمتر به چشم بیاید؛ اما در فضای باز، محیطهای صنعتی، کارگاهها و محلهایی که تجهیزات در معرض باران یا شستوشو قرار دارند، انتخاب روش مناسب برای ورود کابل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
اینجاست که گلند آب بندی نقش مهمی پیدا میکند. گلند مناسب علاوه بر نگهداشتن کابل در محل ورود، میتواند با ایجاد آببندی مناسب، از نفوذ عوامل محیطی به داخل محفظه جلوگیری کند.
استاندارد IEC 60529 نیز درجههای حفاظت محفظههای تجهیزات الکتریکی در برابر ورود اجسام خارجی و آب را در قالب کد IP مشخص میکند.
چرا ورود کابل میتواند نقطه ضعف یک محفظه باشد؟
ممکن است یک تابلو برق یا جعبه تجهیزات کاملاً بسته به نظر برسد، اما وقتی برای عبور کابل روی بدنه آن سوراخ ایجاد میشود، یک مسیر جدید برای ورود عوامل محیطی ایجاد خواهد شد.
اگر کابل بدون آببندی مناسب از این قسمت عبور کند، رطوبت و گردوغبار میتوانند از اطراف کابل وارد محفظه شوند. این مسئله در محیطهای بیرونی اهمیت بیشتری دارد، چون تجهیزات ممکن است بهطور مداوم در معرض مواردی مانند:
- باران و رطوبت
- گردوغبار
- پاشش آب
- شستوشوی تجهیزات
- تغییرات دمایی
- رطوبت محیطی بالا
قرار داشته باشند.
بنابراین صرفاً انتخاب یک کابل مناسب کافی نیست؛ محل ورود کابل به تجهیزات نیز باید متناسب با شرایط محیطی طراحی و آببندی شود.
گلند آب بندی چه کاری انجام میدهد؟
گلند کابل در محل ورود کابل به تابلو یا محفظه نصب میشود و با استفاده از بخشهای مختلفی مانند بدنه، مهره و آببند، کابل را در جای خود نگه میدارد. در مدلهایی که برای آببندی طراحی شدهاند، بخش آببند اطراف کابل قرار میگیرد و با سفت شدن مجموعه، فضای اطراف کابل تا حد مشخصی بسته میشود.
البته میزان حفاظت هر گلند به طراحی و مشخصات همان محصول بستگی دارد. برای نمونه، برخی گلندهای صنعتی با آببندی مناسب میتوانند به درجات حفاظتی مانند IP66 یا IP68 برسند.
به همین دلیل نباید صرفاً با دیدن عبارت «ضد آب» تصور کرد که تمام گلندها برای هر محیطی مناسب هستند. درجه حفاظت اعلامشده برای محصول و شرایط نصب آن باید بررسی شود.
چرا در محیطهای مرطوب استفاده از گلند آب بندی اهمیت بیشتری دارد؟
در محیط خشک، احتمال ورود آب از محل عبور کابل کمتر است. اما در محیط مرطوب، همین نقطه میتواند به یکی از بخشهای آسیبپذیر تجهیزات تبدیل شود.
برای مثال، تابلو برقی را در نظر بگیرید که در فضای بیرونی نصب شده است. اگر کابل از یک سوراخ بدون آببندی مناسب وارد تابلو شود، حتی در صورتی که درِ تابلو بهخوبی بسته باشد، محل عبور کابل همچنان میتواند مسیر ورود رطوبت باشد.
استفاده از گلند مناسب، این بخش از نصب را نیز در طراحی حفاظت محفظه در نظر میگیرد.
در فضای باز فقط باران مطرح نیست
گاهی تصور میشود گلند آببندی فقط برای جلوگیری از ورود مستقیم آب باران استفاده میشود. در حالی که شرایط محیطی میتواند پیچیدهتر باشد. تجهیزات بیرونی ممکن است در معرض پاشش آب، گردوغبار، رطوبت مداوم یا حتی شستوشوی دورهای قرار بگیرند. بنابراین انتخاب گلند باید بر اساس شرایط واقعی محل نصب انجام شود.
نقش درجه حفاظت IP در انتخاب گلند
یکی از مهمترین مواردی که هنگام انتخاب گلند برای محیط مرطوب یا فضای باز باید بررسی شود، درجه حفاظت IP است. کد IP طبق IEC 60529 برای مشخصکردن میزان حفاظت محفظه در برابر ورود اجسام خارجی و آب استفاده میشود. این کد معمولاً از دو رقم تشکیل شده است. رقم اول مربوط به حفاظت در برابر ورود اجسام جامد و رقم دوم مربوط به حفاظت در برابر آب است.
بنابراین مثلاً وقتی روی یک محصول درجه حفاظتی IP68 درج شده است، این عدد را نباید صرفاً به معنی «ضد آب بودن» در نظر گرفت؛ باید شرایط و روش آزمون و محدوده حفاظت اعلامشده توسط سازنده محصول نیز بررسی شود.
برای نمونه، برخی گلندهای موجود در محصولات صنعتی با مشخصات IP66 و IP68 ارائه میشوند و سازنده شرایط مشخصی را برای این درجات حفاظت اعلام میکند.
نکته مهم: درجه IP مربوط به یک سیستم نصب و شرایط مشخص است و انتخاب گلند باید با محفظه، کابل، ابعاد سوراخ و روش نصب هماهنگ باشد.
گلند مناسب فضای باز چه ویژگیهایی دارد؟
برای استفاده در فضای باز، بهتر است چند ویژگی مهم را بررسی کنید.
۱. درجه حفاظت مناسب
اولین مورد، IP موردنیاز پروژه است. اگر تجهیزات در محیطی نصب میشوند که در معرض رطوبت یا پاشش آب قرار دارند، باید گلندی انتخاب شود که درجه حفاظت آن با شرایط استفاده سازگار باشد.
۲. محدوده قطر کابل
هر گلند برای محدوده مشخصی از قطر کابل طراحی شده است. اگر قطر کابل با محدوده قابل پشتیبانی گلند هماهنگ نباشد، آببندی مطلوب ایجاد نمیشود. بنابراین قبل از خرید، قطر خارجی کابل را اندازه بگیرید و با محدوده درجشده در مشخصات گلند مقایسه کنید.
۳. جنس گلند
گلندها ممکن است از مواد مختلفی مانند پلیآمید یا فلز ساخته شوند. انتخاب جنس به شرایط محیط، نوع تجهیزات، دما، مقاومت مکانیکی موردنیاز و سایر الزامات پروژه بستگی دارد. برای مثال، برخی گلندهای صنعتی پلاستیکی با آببندهای مختلف برای محدودههای مشخص قطر کابل و شرایط محیطی عرضه میشوند.
۴. نوع رزوه
نوع و اندازه رزوه نیز باید با سوراخ یا ورودی محفظه سازگار باشد. رزوههای متداول ممکن است در اندازهها و استانداردهای مختلفی مانند M یا NPT عرضه شوند. انتخاب اشتباه رزوه میتواند نصب را با مشکل مواجه کند.
اگر گلند مناسب انتخاب نشود چه اتفاقی میافتد؟
انتخاب نادرست گلند همیشه به معنی خرابی فوری تجهیزات نیست؛ اما میتواند سطح حفاظت مورد انتظار را کاهش دهد. برای مثال، اگر گلند برای قطر کابل موردنظر مناسب نباشد، آببند نمیتواند به شکل صحیح اطراف کابل قرار بگیرد.
همچنین استفاده از گلندی که درجه حفاظت آن برای شرایط محیطی پروژه کافی نیست، میتواند باعث شود مجموعه نصبشده به سطح حفاظت مورد انتظار نرسد. به همین دلیل بهتر است گلند را صرفاً بر اساس قیمت یا اندازه رزوه انتخاب نکنید.
اشتباهات رایج هنگام انتخاب گلند آببندی
انتخاب بر اساس رزوه و بیتوجهی به قطر کابل
ممکن است یک گلند از نظر رزوه با تابلو سازگار باشد، اما محدوده قطر کابل آن مناسب کابل شما نباشد. هر دو مورد باید همزمان بررسی شوند.
تصور اینکه همه گلندها ضد آب هستند
گلندهای مختلف، مشخصات و درجات حفاظت متفاوتی دارند. عبارتهایی مثل «آببندی» یا «ضد آب» نباید جای بررسی مشخصات فنی محصول را بگیرد.
بیتوجهی به شرایط نصب
گلندی که برای یک تابلو داخلی مناسب است، لزوماً بهترین انتخاب برای یک تجهیز نصبشده در فضای باز نیست. محل نصب، میزان رطوبت، احتمال پاشش آب، گردوغبار و شرایط مکانیکی باید در نظر گرفته شود.
انتخاب سایز اشتباه
یکی از مهمترین موارد، انتخاب سایز متناسب با کابل است. قبل از خرید، قطر خارجی کابل را بررسی کنید و آن را با محدوده کابل قابل پشتیبانی گلند تطبیق دهید.
گلند آب بندی برای چه محیطهایی کاربرد دارد؟
استفاده از گلندهای آب بندی میتواند در بسیاری از تجهیزات و محیطهایی که حفاظت محل ورود کابل اهمیت دارد، مطرح باشد؛ از جمله:
- تابلوهای برق فضای باز
- جعبههای تقسیم
- تجهیزات صنعتی
- ماشینآلات
- سیستمهای کنترل
- تجهیزات نصبشده در محیطهای مرطوب
- تابلوها و محفظههای الکتریکی
- برخی تجهیزات تأسیسات و زیرساختی
البته نوع گلند باید بر اساس مشخصات فنی و شرایط واقعی هر پروژه انتخاب شود.
چگونه گلند مناسب را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب گلند مناسب، این مراحل ساده را دنبال کنید:
۱. قطر خارجی کابل را اندازه بگیرید.
۲. نوع و اندازه رزوه ورودی محفظه را مشخص کنید.
۳. شرایط محیطی را بررسی کنید.
۴. درجه حفاظت موردنیاز را مشخص کنید.
۵. جنس گلند را متناسب با شرایط پروژه انتخاب کنید.
۶. مشخصات فنی و محدوده کاری محصول را بررسی کنید.
این کار باعث میشود انتخاب شما فقط بر اساس ظاهر یا نام محصول نباشد و گلند با شرایط واقعی نصب مطابقت داشته باشد.
اگر به دنبال مدل مناسب برای پروژه خود هستید، میتوانید انواع گلند آب بندی را بر اساس سایز، جنس، نوع رزوه و مشخصات فنی بررسی کنید.
جمعبندی
در یک سیستم الکتریکی، محل ورود کابل به تابلو یا محفظه میتواند به اندازه خود محفظه اهمیت داشته باشد. در محیطهای مرطوب و بیرونی، وجود آب و گردوغبار باعث میشود این نقطه نیاز به توجه بیشتری داشته باشد.
گلند آب بندی مناسب با ایجاد آببندی اطراف کابل و نگهداشتن کابل در محل ورود، میتواند بخشی از سیستم حفاظت تجهیزات در برابر شرایط محیطی باشد. با این حال، انتخاب گلند نباید فقط بر اساس عنوان «ضد آب» انجام شود. قطر کابل، نوع رزوه، جنس گلند، درجه حفاظت IP و شرایط محیطی همگی باید در نظر گرفته شوند.
در نهایت، گلند مناسب گلندی نیست که صرفاً مشخصات بالاتری داشته باشد؛ بلکه گلندی است که مشخصات آن با کابل، محفظه و شرایط واقعی محل نصب مطابقت داشته باشد.
